Zamek Byki w Piotrkowie. Dawna siedziba kasztelana sieradzkiego [ZDJĘCIA]

Byki to dawna posiadłość Woj­cie­cha i Mi­ko­ła­ja Ja­xa-By­kow­skich her­bu Gryf. Szlachecki dwór mu­ro­wa­ny w tym miej­scu przy­pusz­czal­nie powstał do­pie­ro na prze­ło­mie XVI i XVII wie­ku, a wzniósł go kasz­te­lan sieradzki Jan Sta­ni­sław By­kow­ski. Obecny wygląd obiekt zyskał jednak dopiero w XIX wieku.

Gmach przy Kasztelańskiej znajduje się w rejestrze zabytków, podobnie jak okalający go park.

Zabytkowa siedziba kasztelanów 

Dokładna data budowy zamku nie jest znana. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1604 roku i dotyczy przebudowy siedziby rodu w Bykach prowadzonej przez wojewodę sieradzkiego Jana Stanisława Bykowskiego.

Zamek to budowla murowana, późnorenesansowa, wzniesiona na rzucie wydłużonego prostokąta. Część środkowa budynku i baszta jest trzykondygnacyjna, skrzydła mają dwie kondygnacje. W narożach zachowały się dwie baszty. Na uwagę zasługują renesansowe obramowania okien i portale. W części pomieszczeń zachowały się kolebkowe sklepienia oraz drewniane stropy.

Praw­do­po­dob­nie naj­star­szym ele­men­tem dwo­ru jest wie­ża w je­go cen­tral­nej czę­ści. Jej powstanie jest da­towane na dru­gą po­ło­wę XVI wieku. Pier­wot­nie by­ła to kon­struk­cja wol­no­sto­ją­ca, wznie­sio­na na pla­nie pro­sto­ką­ta o bo­kach 7 na 12 me­trów, któ­rą pod ko­niec XVI wie­ku roz­bu­do­wa­no i do któ­rej od po­łu­dnia do­sta­wio­no mie­rzą­ce 28 me­trów dłu­go­ści skrzy­dło miesz­kal­ne.

Przypuszczalnie na początku XVII wieku w wie­ży przebito bramę, a jej wschod­nią ele­wa­cję ozdo­bio­no por­ta­lem bram­nym uję­tym w pół­ko­lum­ny, or­na­men­tem ple­cion­ko­wym, efek­tow­nym masz­ka­ro­nem oraz kar­tu­szem her­bo­wym z wi­ze­run­kiem gry­fa.

Od północy i południa do wieży bramnej przy­le­ga­ją skrzy­dła miesz­kal­ne. Podobno był kiedyś otoczony fosą. Od po­łu­dnia i za­cho­du ota­cza zamek park, któ­ry daw­niej był więk­szy i praw­do­po­dob­nie na­wod­nio­ny ka­na­ła­mi. Na północ od zamku zachowały się stawy.

Od siedziby rodu do państwowych instytucji

Zamek w Bykach został wzniesiony dla Jana Stanisława Bykowskiego. Po jego śmierci majątek prze­szedł w rę­ce je­go sy­na Prze­my­sła­wa z Kos­so­wa, kasz­te­la­na sie­radz­kie­go, a następnie By­ki odzie­dzi­czyli jego trzej je­go sy­no­wie: Alek­san­der, Sta­ni­sław oraz Jan. Cór­ka te­go ostat­nie­go, Zo­fia, po wyj­ściu za mąż za stol­ni­ka owruc­kie­go Ada­ma Skó­rzew­skie­go her­bu Ogoń­czyk w 1693 ro­ku wniosła mu pa­łac ja­ko wia­no mał­żeń­skie.

W la­tach 20. XVIII wie­ku nastąpiła roz­bu­do­wa i mo­der­ni­za­cja, obej­mu­ją­ca głów­nie je­go pół­noc­ną część, ak­cen­to­wa­ną od­tąd cha­rak­te­ry­stycz­ną ośmio­bocz­ną wie­żą ze strzel­ni­ca­mi. Następnie wła­ści­cie­la­mi dwo­ru zo­sta­ją dzie­ci Zo­fii i Ada­ma: Sta­ni­sław, Jan, Pe­tro­nel­la i Zu­zan­na, któ­ra po ślubie z An­to­nim Je­ło-Ma­liń­skim, cześ­ni­kiem wo­łyń­skim, prze­ka­zała mu By­ki ja­ko wła­sność dzie­dzicz­ną.

W 1755 roku ru­nę­ła część za­chod­nia zamku miesz­czą­ca m.in. ka­pli­cę, a skut­ki tej ka­ta­stro­fy na­pra­wio­no je­dy­nie do­raź­nie. A w 1760 roku bracia Aleksander i Sta­ni­sław Ma­liń­scy sprze­dali oko­licz­ne do­bra Mi­cha­ło­wi Wę­ży­ko­wi z Wi­da­wy her­bu Wąż, pod­sto­le­mu ino­włodz­kie­mu. 

Wę­ży­ko­wie nie miesz­kali jednak w zamku, dzier­ża­wiąc go mniej za­moż­nym ro­dzi­nom szla­chec­kim. Po Mi­cha­le Wężyku ma­ją­tek dzie­dzi­czył je­go syn Adam Wę­żyk, a w ro­ku 1847 ku­pili go Je­zio­rań­scy. Następnie no­wym wła­ści­cie­lami zo­stała ro­dzi­na Czar­nec­kich.

Podczas pierwszej wojny światowej w By­kach sta­cjo­nowały od­dzia­ły nie­miec­kie. A pod­czas dru­giej woj­ny świa­to­wej Niem­cy urzą­dzi­li tu po­miesz­cze­nia dla zwie­rząt go­spo­dar­skich.

W roku 1961 Maksym Czarnecki, ostatni pry­wat­ny wła­ści­ciel dwo­ru, prze­ka­zu­je gmach pań­stwu pol­skie­mu z prze­zna­cze­niem na po­trze­by oświa­ty rol­ni­czej. Odrestaurowano go w latach 1959-1964. Po remoncie w By­kach otwar­te zo­sta­ło Tech­ni­kum Rol­ni­cze. W póź­niej­szych la­tach mieściło się tu Policealne Studium Weterynaryjne, potem Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza, a przez kilkadziesiąt lat Ośrodek Doradztwa Rolniczego.

Nowe życie zamku w Bykach

W 2025 roku Urząd Marszałkowski w Łodzi przedstawił plany przywrócenia zamku w Bykach do życia. Przez kilka ostatnich lat była opustoszały. Samorząd wojewódzki postanowił o przeprowadzeniu remontu i ponownym wykorzystaniu obiektu. 

Pierwsze prace prowadzone przez Zarząd Nieruchomości Województwa Łódzkiego przeprowadzono w 2025 roku. Uporządkowano parki przeprowadzono jego rewitalizację. Na 7 hektarach pojawiły się się m.in. nasadzenia, oświetlenie oraz elementy małej architektury.

Zgodnie z planami zarządu województwa, stworzono przestrzeń do organizowania konferencji, a także wystaw, zarówno muzealnych, dotyczących historii tego miejsca, jak i handlowych. Między innymi targi ogrodnicze „Pamiętajmy o ogrodach”, których ostatnia edycja odbyła się w Bykach w kwietniu 2026 roku.