Byki to dawna posiadłość Wojciecha i Mikołaja Jaxa-Bykowskich herbu Gryf. Szlachecki dwór murowany w tym miejscu przypuszczalnie powstał dopiero na przełomie XVI i XVII wieku, a wzniósł go kasztelan sieradzki Jan Stanisław Bykowski. Obecny wygląd obiekt zyskał jednak dopiero w XIX wieku.

Gmach przy Kasztelańskiej znajduje się w rejestrze zabytków, podobnie jak okalający go park.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/historia/kolejka-waskotorowa-piotrkow-sulejow-sluzyla-mieszkancom-w-ubieglym-wieku-zdjecia/nHSQIYdvo3CdCpFlZ0Dv

Zabytkowa siedziba kasztelanów

Dokładna data budowy zamku nie jest znana. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1604 roku i dotyczy przebudowy siedziby rodu w Bykach prowadzonej przez wojewodę sieradzkiego Jana Stanisława Bykowskiego.

Zamek to budowla murowana, późnorenesansowa, wzniesiona na rzucie wydłużonego prostokąta. Część środkowa budynku i baszta jest trzykondygnacyjna, skrzydła mają dwie kondygnacje. W narożach zachowały się dwie baszty. Na uwagę zasługują renesansowe obramowania okien i portale. W części pomieszczeń zachowały się kolebkowe sklepienia oraz drewniane stropy.

Prawdopodobnie najstarszym elementem dworu jest wieża w jego centralnej części. Jej powstanie jest datowane na drugą połowę XVI wieku. Pierwotnie była to konstrukcja wolnostojąca, wzniesiona na planie prostokąta o bokach 7 na 12 metrów, którą pod koniec XVI wieku rozbudowano i do której od południa dostawiono mierzące 28 metrów długości skrzydło mieszkalne.

Przypuszczalnie na początku XVII wieku w wieży przebito bramę, a jej wschodnią elewację ozdobiono portalem bramnym ujętym w półkolumny, ornamentem plecionkowym, efektownym maszkaronem oraz kartuszem herbowym z wizerunkiem gryfa.

Od północy i południa do wieży bramnej przylegają skrzydła mieszkalne. Podobno był kiedyś otoczony fosą. Od południa i zachodu otacza zamek park, który dawniej był większy i prawdopodobnie nawodniony kanałami. Na północ od zamku zachowały się stawy.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/historia/z-wolborza-pod-grunwald-stad-krol-jagiello-ruszyl-na-bitwe/3hj5EvKn7wC2eIRq6Bz8

Od siedziby rodu do państwowych instytucji

Zamek w Bykach został wzniesiony dla Jana Stanisława Bykowskiego. Po jego śmierci majątek przeszedł w ręce jego syna Przemysława z Kossowa, kasztelana sieradzkiego, a następnie Byki odziedziczyli jego trzej jego synowie: Aleksander, Stanisław oraz Jan. Córka tego ostatniego, Zofia, po wyjściu za mąż za stolnika owruckiego Adama Skórzewskiego herbu Ogończyk w 1693 roku wniosła mu pałac jako wiano małżeńskie.

W latach 20. XVIII wieku nastąpiła rozbudowa i modernizacja, obejmująca głównie jego północną część, akcentowaną odtąd charakterystyczną ośmioboczną wieżą ze strzelnicami. Następnie właścicielami dworu zostają dzieci Zofii i Adama: Stanisław, Jan, Petronella i Zuzanna, która po ślubie z Antonim Jeło-Malińskim, cześnikiem wołyńskim, przekazała mu Byki jako własność dziedziczną.

W 1755 roku runęła część zachodnia zamku mieszcząca m.in. kaplicę, a skutki tej katastrofy naprawiono jedynie doraźnie. A w 1760 roku bracia Aleksander i Stanisław Malińscy sprzedali okoliczne dobra Michałowi Wężykowi z Widawy herbu Wąż, podstolemu inowłodzkiemu.

Wężykowie nie mieszkali jednak w zamku, dzierżawiąc go mniej zamożnym rodzinom szlacheckim. Po Michale Wężyku majątek dziedziczył jego syn Adam Wężyk, a w roku 1847 kupili go Jeziorańscy. Następnie nowym właścicielami została rodzina Czarneckich.

Podczas pierwszej wojny światowej w Bykach stacjonowały oddziały niemieckie. A podczas drugiej wojny światowej Niemcy urządzili tu pomieszczenia dla zwierząt gospodarskich.

W roku 1961 Maksym Czarnecki, ostatni prywatny właściciel dworu, przekazuje gmach państwu polskiemu z przeznaczeniem na potrzeby oświaty rolniczej. Odrestaurowano go w latach 1959-1964. Po remoncie w Bykach otwarte zostało Technikum Rolnicze. W późniejszych latach mieściło się tu Policealne Studium Weterynaryjne, potem Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza, a przez kilkadziesiąt lat Ośrodek Doradztwa Rolniczego.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/takich-miejsc-jest-zaledwie-kilka-w-polsce-sa-tu-perelki-kolejowej-przeszlosci-zdjecia/2AauLLYJQedjAfLadMTm

Nowe życie zamku w Bykach

W 2025 roku Urząd Marszałkowski w Łodzi przedstawił plany przywrócenia zamku w Bykach do życia. Przez kilka ostatnich lat była opustoszały. Samorząd wojewódzki postanowił o przeprowadzeniu remontu i ponownym wykorzystaniu obiektu.

Pierwsze prace prowadzone przez Zarząd Nieruchomości Województwa Łódzkiego przeprowadzono w 2025 roku. Uporządkowano parki przeprowadzono jego rewitalizację. Na 7 hektarach pojawiły się się m.in. nasadzenia, oświetlenie oraz elementy małej architektury.

Zgodnie z planami zarządu województwa, stworzono przestrzeń do organizowania konferencji, a także wystaw, zarówno muzealnych, dotyczących historii tego miejsca, jak i handlowych. Między innymi targi ogrodnicze „Pamiętajmy o ogrodach”, których ostatnia edycja odbyła się w Bykach w kwietniu 2026 roku.

Zamek Byki (1)