Szkoła mocno zmieni się od 1 września. Oto, co planuje MEN

Reforma polskiej szkoły wchodzi w kolejny etap, ale jej poszczególne elementy będą wdrażane w różnym tempie. Część przepisów zacznie obowiązywać we wszystkich szkołach podstawowych już od 1 września 2026 r., inne obejmą na początku wybrane roczniki, a następnie będą stopniowo rozszerzane. Ministerstwo Edukacji Narodowej łączy zmiany programowe z nowymi zasadami dotyczącymi korzystania ze smartfonów, edukacją zdrowotną, kształceniem praktycznym i funkcjonowaniem szkolnych stołówek.

Rzeczniczka Ministerstwa Edukacji Narodowej Ewelina Gorczyca podkreślała w rozmowie z Radiem ZET, że skali zmian nie da się sprowadzić do jednej liczby. Inaczej będą wyglądały one w przedszkolach, inaczej w pierwszych i czwartych klasach szkół podstawowych, a jeszcze inaczej w starszych rocznikach oraz szkołach ponadpodstawowych.

Nowa podstawa programowa w klasach I i IV szkoły podstawowej

Jedną z najważniejszych zmian jest rozpoczęcie wdrażania Reformy26 „Kompas Jutra”. Od 1 września 2026 r. nowe podstawy programowe obejmą wychowanie przedszkolne oraz klasy I i IV szkoły podstawowej. W następnych latach reforma będzie rozszerzana na kolejne roczniki.

W klasach I–III zwiększony zostanie tygodniowy wymiar edukacji wczesnoszkolnej z 20 do 21 godzin. Większy nacisk ma zostać położony na samodzielne rozwiązywanie problemów, eksperymentowanie, obserwację i stosowanie wiedzy w codziennych sytuacjach.

W edukacji matematycznej dzieci mają częściej dochodzić do rozwiązania własną drogą zamiast ograniczać się do powtarzania wyuczonych schematów. W nauce przyrody większą rolę otrzymają doświadczenia, obserwacje i zajęcia terenowe.

Zmiany obejmą również naukę pisania i czytania. Nauczyciele otrzymają większą swobodę przy wyborze lektur, a uczniowie będą uczestniczyli w wyborze przynajmniej części książek omawianych podczas zajęć.

Interdyscyplinarna przyroda w klasach IV–VI szkoły podstawowej

Duża zmiana czeka uczniów rozpoczynających klasę IV według nowej podstawy programowej. W klasach IV–VI przewidziano interdyscyplinarny przedmiot przyrodniczy w wymiarze trzech godzin tygodniowo.

Dopiero w klasach VII–VIII wiedza zostanie rozdzielona na biologię, geografię, chemię i fizykę. MEN chce w ten sposób ograniczyć zbyt wczesne rozbijanie wiedzy o środowisku i świecie przyrodniczym na kilka odrębnych przedmiotów.

Nowa przyroda ma być bardziej praktyczna. Program zakłada doświadczenia, pomiary, obserwacje oraz zajęcia prowadzone poza salą lekcyjną.

Zajęcia praktyczno-techniczne zamiast dotychczasowej techniki

Zmienia się również sposób prowadzenia zajęć technicznych. Docelowo tradycyjną technikę zastąpią zajęcia praktyczno-techniczne, podczas których uczniowie mają wykonywać konkretne zadania.

Program przewiduje m.in. szycie, konstruowanie, projektowanie oraz pracę z drewnem i innymi materiałami. Zajęcia mają odbywać się w blokach pozwalających na przeprowadzenie bardziej rozbudowanych prac, a nie wyłącznie krótkich ćwiczeń podczas pojedynczej lekcji.

Wsparciem dla tej części reformy ma być program „Pracownie Kompas Jutra”. Na wyposażenie szkół w latach 2026–2029 przewidziano 200 mln zł, czyli po 50 mln zł rocznie. Środki mają służyć m.in. zakupowi mikroskopów, sprzętu laboratoryjnego, narzędzi oraz urządzeń potrzebnych podczas zajęć praktycznych.

Edukacja medialna, fake newsy i sztuczna inteligencja w szkole

Jednym z nowych elementów podstawy programowej będą moduły międzyprzedmiotowe. Reforma przewiduje sześć obszarów: bezpieczeństwo i obronę, media, finanse i ekonomię, klimat, kulturę oraz filozofię.

Nie staną się one sześcioma nowymi przedmiotami. Treści mają zostać włączone do istniejących zajęć.

Szczególną rolę otrzyma edukacja medialna. Uczniowie będą uczyć się wyszukiwania i selekcjonowania informacji, sprawdzania źródeł, odróżniania faktów od opinii oraz rozpoznawania manipulacji i dezinformacji.

Do programu trafi także świadome korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji. Szkoła ma uczyć nie tylko korzystania z nowych technologii, lecz także sprawdzania, czy tekst, fotografia, nagranie lub inna treść zostały zmanipulowane albo wygenerowane za pomocą AI.

Treści dotyczące edukacji medialnej mają pojawiać się m.in. podczas języka polskiego, informatyki, geografii, edukacji obywatelskiej oraz zajęć praktyczno-technicznych.

Zakaz telefonów w szkołach podstawowych od 1 września 2026 r.

Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będzie ograniczenie korzystania z telefonów komórkowych w szkołach podstawowych. Nowe przepisy dotyczą również innych urządzeń umożliwiających komunikowanie się na odległość albo rejestrowanie dźwięku i obrazu.

Zakaz ma obejmować lekcje, przerwy oraz część zajęć organizowanych poza budynkiem szkoły. Ustawodawca przewidział jednak wyjątki, m.in. związane ze stanem zdrowia ucznia, sytuacjami nagłymi oraz wykorzystaniem urządzenia do celów dydaktycznych za zgodą nauczyciela.

Ustawa została uchwalona przez Sejm 3 lipca 2026 r., Senat przyjął ją bez poprawek 8 lipca, a 30 lipca podpisał ją prezydent Karol Nawrocki.

Szkoły podstawowe mają do 31 października 2026 r. dostosować swoje statuty do nowych przepisów.

Obowiązkowa edukacja zdrowotna w roku szkolnym 2026/2027

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna stanie się przedmiotem obowiązkowym w klasach IV–VIII szkół podstawowych oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych.

Program obejmuje zagadnienia dotyczące zdrowia fizycznego i psychicznego, aktywności fizycznej, odżywiania, profilaktyki, uzależnień, higieny cyfrowej, bezpieczeństwa oraz pierwszej pomocy.

Inne zasady dotyczą części programu odnoszącej się do zdrowia seksualnego. Ta część ma pozostać nieobowiązkowa. Rodzice będą mogli zdecydować o rezygnacji ucznia, natomiast pełnoletni uczniowie będą podejmowali decyzję samodzielnie.

Tydzień projektowy w szkołach podstawowych

Reforma wprowadza także tydzień projektowy, podczas którego uczniowie mają pracować w grupach nad zadaniami wymagającymi wykorzystania wiedzy z kilku przedmiotów.

W roku szkolnym 2026/2027 jego organizacja będzie fakultatywna. Obowiązek będzie wprowadzany stopniowo od kolejnego roku szkolnego.

Projekt ma obejmować wybór problemu lub tematu, określenie celu, przygotowanie planu, wykonanie zaplanowanych działań i publiczne przedstawienie rezultatów.

Nowe zasady żywienia w stołówkach i sklepikach szkolnych

Od września zmienią się również zasady żywienia dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych. Nowe regulacje obejmą zarówno stołówki, jak i sklepiki, automaty oraz bufety działające na terenie szkół.

W jadłospisach większą rolę mają odgrywać warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste oraz nasiona roślin strączkowych. Co najmniej raz w tygodniu ma być podawany w pełni roślinny obiad oparty na roślinach strączkowych.

Zmniejszyć ma się liczba potraw smażonych. Nowe przepisy ograniczają również ilość cukru w napojach przygotowywanych dla uczniów.

Zmieni się również oferta sklepików. Sprzedawane będą mogły być produkty należące do określonych grup, m.in. owoce i warzywa, orzechy i nasiona, produkty zbożowe, kanapki, sałatki, woda, soki bez dodatku cukru oraz część produktów mlecznych i roślinnych.

W przypadku czekolady przepisy dopuszczają przede wszystkim produkty o wysokiej zawartości kakao.

Nowe zawody w szkołach branżowych i technikach

Reforma szkolnictwa zawodowego poszerzy również ofertę kształcenia. Od września możliwe będzie prowadzenie nauki w 11 nowych zawodach.

Na liście znalazły się: agroogrodnik, asystent ogrodniczy, asystent florystyczny, ogrodnik terenów zieleni, monter optoelektroniki, technik optoelektroniki, technik optyki okularowej, technik agroogrodnictwa, technik architektury krajobrazu i arborystyki, technik aranżacji florystycznych oraz technik cyberbezpieczeństwa.

Nowe regulacje mają zwiększyć możliwość dostosowania kształcenia zawodowego do zmian zachodzących na rynku pracy, zwłaszcza w obszarach nowych technologii, cyberbezpieczeństwa, optoelektroniki oraz usług związanych z zielenią.

Nowe możliwości na maturze w 2027 r.

Zmiany będą widoczne również podczas matury przeprowadzanej wiosną 2027 r. W katalogu egzaminów pojawi się możliwość zdawania biznesu i zarządzania oraz historii tańca na poziomie rozszerzonym.

Zmiany obejmują również język łaciński jako język obcy na poziomie podstawowym. Do części nowych egzaminów będą mogli przystępować absolwenci czteroletnich liceów ogólnokształcących.

Państwowy eDziennik i planowany pilotaż systemu

Jednym z elementów cyfryzacji oświaty pozostaje państwowy eDziennik. Ma być bezpłatnym systemem pozwalającym szkołom prowadzić dokumentację przebiegu nauczania oraz przekazywać informacje uczniom i rodzicom.

Projekt nie oznacza jednak, że od 1 września 2026 r. wszystkie szkoły porzucą komercyjne dzienniki elektroniczne. Wdrożenie systemu ma być poprzedzone pilotażem, natomiast pełne rozwiązanie planowane jest na późniejszym etapie.

Ochrona praw uczniów po prezydenckim wecie

Nie wszystkie zapowiadane przez MEN rozwiązania zaczną funkcjonować zgodnie z pierwotnym harmonogramem. Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o prawach i obowiązkach ucznia, która miała stworzyć formalny system rzeczników praw uczniowskich.

Plan zakładał powołanie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, a następnie rzeczników na kolejnych szczeblach systemu oświaty. Po prezydenckim wecie rozwiązanie to nie wejdzie w życie w formie zapisanej w ustawie.

Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiedziało jednak wykorzystanie innych rozwiązań organizacyjnych dotyczących ochrony praw uczniowskich. Nie będą one jednak równoznaczne z systemem rzeczników utworzonym na mocy zawetowanej ustawy.

Źródła

1. Ministerstwo Edukacji Narodowej – informacje dotyczące Reformy26 „Kompas Jutra” i nowych podstaw programowych.
2. Ministerstwo Edukacji Narodowej – informacje dotyczące edukacji zdrowotnej oraz programu „Pracownie Kompas Jutra”.
3. Radio ZET – rozmowa z rzeczniczką MEN Eweliną Gorczycą.
4. Sejm RP i Senat RP – dokumentacja prac nad przepisami dotyczącymi korzystania z telefonów w szkołach.
5. Kancelaria Prezydenta RP – informacje o podpisaniu ustawy dotyczącej urządzeń elektronicznych w szkołach oraz o wecie wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia.
6. Ministerstwo Zdrowia – przepisy dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach.
7. Ministerstwo Edukacji Narodowej – przepisy dotyczące nowych zawodów szkolnictwa branżowego.