Złoty jubileusz "gierkówki". Droga, która zmieniła Polskę i motoryzację [ZDJĘCIA]

"Gierkówka", czyli legendarna trasa, która przez kilkadziesiąt lat była jedyną dwupasmową drogą zbudowaną w Polsce, właśnie obchodziłaby 50-lecie. Droga nie doczekała jednak złotego jubileuszu. Zastąpiła ją autostrada A1, a słynna trasa z Warszawy na Śląsk przestała istnieć.

Budowa trasy szybkiego ruchu Warszawa-Katowice trwała w latach 1973-1976. Uroczystości jej otwarcia odbyły się 11 października 1976 roku. Uczestniczyły w nich władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz władze partyjne. W tym pierwszy sekretarz rządzącej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Edward Gierek, od którego nazwiska zyskała przydomek. 

Wybudowanie "gierkówka" wiązano z osobą pierwszego sekretarza, który pochodził ze Śląska. Gierek miał potrzebować możliwości szybkiego dostania się z Warszawy, gdzie pracował do Sosnowca, z którego pochodził.

Droga szybkiego ruchu z dwoma pasami jedni prowadzącymi w obu kierunkach w owym czasie była na terenie Polski zjawiskiem niezwykłym. Jedyna podobna trasa istniała tylko na zachodzi Polski, gdzie była poniemiecka autostrada prowadząca od granicy do Wrocławia. 

Oficjalne otwarcie drogi zwieńczyło dwa lata budowy. Wcześniej jednak przebiegało planowanie i przygotowanie inwestycji. Już w 1972 roku powstał dokument zakładający budowę sieci autostrad. "Gierkówka" miała być pierwsza. Pozostała jedyną.

Propagandowa budowa okresu gierkowskiego

Budowa trasy Warszawa-Katowice miała znaczenie propagandowe. Było to ogromne przedsięwzięcie logistyczne, które miało także pokazać rozmach inwestycyjny okresu gierkowskiego w PRL. Zaraz po dojściu do władzy po grudniu 1970 roku Edward Gierek zapowiadał wielki plan modernizacyjny Polski.

Pierwotnie planowano budowę autostrady Warszawa - Łódź - Piotrków - Częstochowa - Katowice. Ostatecznie zdecydowano się na modernizację istniejącej trasy Warszawa - Katowice przez dobudowę drugiej jezdni do istniejącej drogi. Przy tym zrezygnowano z połączenia z Warszawy do Łodzi. Wzdłuż całej długości planowano rozmieścić gęsto parkingi, punkty gastronomiczne, stacje benzynowe. Jedynie odcinek od Piotrkowa do Częstochowy został zaprojektowany jako autostrada i poprowadzony nowym śladem ale z kolizyjnymi skrzyżowaniami.

W czasie gdy powstawała droga z Warszawy na Śląsk w fabrykach na południu Polski trwała już produkcja Fiata 126p, czyli "malucha" który stał się zaczynem motoryzacji w kraju.

"Gierkówka" przez Piotrków

Prace na słynnej drodze nr 1 obejmowały odcinek od miejscowości Janki w województwie warszawskim do miasta Siewierz w województwie katowickim.  Łącznie to 276 kilometrów. Całość trasy miała być podzielona na kilka odcinków budowlanych: Warszawa - Tomaszów Mazowiecki, Tomaszów Mazowiecki - Piotrków Trybunalski, Piotrków Trybunalski - Częstochowa, przejście przez Częstochowę i Częstochowa - Siewierz. 

Na odcinku Piotrków Trybunalski - Częstochowa ze względu na przeprowadzone badania, które wykazały nieopłacalność dobudowy drugiej jezdni do istniejącego odcinka, postanowiono wybudować drogę w nowym śladzie. Odcinek Piotrków - Częstochowa powstał na trasie projektowanej wówczas autostrady Gdańsk - Łódź - Katowice - Ostrawa. 

W ten sposób 90 km drogi Piotrków - Częstochowa stał się najnowocześniejszym na całej trasie. Pod nowy przebieg drogi dokonano wywłaszczeń na powierzchni aż 600 hektarów gruntów. Dotyczyła 4.500 działek oraz 3.500 gospodarstw rolnych.

Na pozostałych odcinkach, gdzie dokonano tylko modernizacji, trasa przechodziła najczęściej zbyt blisko istniejącej zabudowy. W rzeczywistości odpowiadała parametrom drogi krajowej, tyle że z dwoma pasami ruchu. 

Droga czynu żołnierskiego

Wybudowanie trasy z Warszawy na Śląsk w zakładanym terminie było możliwe dzięki zaangażowaniu wojska. Początkowo żołnierzy przydzielono do pomocy w budowie odcinka Warszawa - Piotrków. Później budowali także kolejne odcinki.

Trasie oficjalnie nadano tytuł "Trasy Czynu Żołnierskiego". Pod Piotrkowem Trybunalskim i Częstochową odbyły się uroczystości odsłonięcia pomników "Czynu Żołnierskiego".

Na rok przed ukończeniem prac, 8 października 1975 roku żołnierzy budujących drogę odwiedził sekretarz Edward Gierek. Towarzyszyli mu minister obrony gen. Wojciech Jaruzelski i minister komunikacji Mieczysław Zajfryd. Spotkanie odbyło się w jednostce wojskowej we Wrząsawie koło Częstochowy, gdzie stacjonowały jednostki drogowe i kolejowe, uczestniczące w budowie odcinka Piotrków - Częstochowa.

"Gierkówka" na miarę czasów

W momencie otwarcia w październiku 1976 roku długość trasy wynosiła 239 km. Tylko na odcinku od Piotrkowa do Częstochowy była przystosowana do ruchu o prędkości 120 km/h. Na całej długości drogi nr 1 obowiązywało ograniczenie prędkości do 100 km/h. 

Koszt budowy wyniósł 4 mld złotych, a zaangażowanych w budowę było siedem ministerstw oraz 60 podwykonawców. 

W trakcie budowy przekopano 7,6 mln metrów sześciennych ziemi, wykonano 4,2 mln metrów kwadratowych nawierzchni i podbudowy, wytworzono 1,3 mln ton mas bitumicznych oraz 1,2 mln metrów sześciennych betonu. 

Wybudowano 4,5 km wiaduktów i mostów. Przełożono 71 km kabli, przeciągnięto 152 km linii energetycznych i teletechnicznych, położono 22 km rurociągów. Rozebrano ponad 300 budynków mieszkalnych i gospodarczych. Samochody budowy przejechały ponad 6 milionów kilometrów.

Trasa Warszawa Katowice przetrwała i służyła kierowcom aż do XXI wieku. Na tle istniejących dróg w kraju stanowiła przełom w jakości podróżowania i przez kolejne dekady. Od lat 70. była najczęściej uczęszczaną drogą w Polsce. 

Trasa przestała istnieć po otwarciu autostrady A1. W śladzie starej drogi poprowadzono nową. Fragment od Częstochowy do Piotrkowa Trybunalskiego stał się pełnowartościową autostradą. Duża część "jedynki", od Piotrkowa Trybunalskiego do Janek została przebudowana na drogę ekspresową S8.