Piotrkowskie osiedle Byki w granicach Piotrkowa jest zaledwie od 47 lat. To dla tej dawnej wsi stosunkowo krótki jej wycinek historii. Podobnie jak miasto, którego jest częścią, ma kilkusetletnią przeszłość. Leży w północnej części miasta, wzdłuż ulicy Kasztelańskiej.

Wieś Byki pojawiła się w źródłach pisanych już od 1416 roku. Jan z Byków otrzymał dla wsi w 1454 roku prawo niemieckie. Do dziś znana jest ze znajdującego się tu zamku Jaxa Bykowskich. Osiedle, mimo przyłączenia do miasta w 1977 roku, nie zmieniło swojego charakteru. Nadal dominuje tu zabudowa jednorodzinna i zagrodowa.

ZOBACZ TAKŻE: Województwo piotrkowskie powstało 1 czerwca 1975 roku. Jego istnienie to też okres rozkwitu Piotrkowa [ZDJĘCIA]

Z prywatnej wsi w granice miasta

Byki w XV i XVI w. stanowiły centrum dużej, składającej się z kilku wiosek włości Jaxa-Bykowskich herbu Gryf. Byli jej właścicielami jeszcze w drugiej połowie XVII w. Później dobra te należały najpierw na skutek mariaży do Skórzewskich, a następnie do Malińskich, by w 1760 r. przejść na własność rodziny Wężyków. W 1760 roku bracia Aleksander i Stanisław Malińscy sprzedali Byki Michałowi Wężykowi z Widawy herbu Wąż, podstolemu inowłodzkiemu. W 1847 r. kupili dobra Jeziorańscy.

Resztówkę rozparcelowanego majątku w początku XX w. kupił Maksymilian Czarnecki. W roku 1961 Czarnecki, ostatni prywatny właściciel dworu, przekazuje gmach państwu polskiemu z przeznaczeniem na potrzeby oświaty rolniczej. Odrestaurowano go w latach 1959-1964. Kosztowało to wówczas około siedmiu milionów złotych. W 1964 w Bykach otwarto Technikum Rolnicze. W późniejszych latach mieściło się tu Policealne Studium Weterynaryjne, potem Zasadnicza Szkoła Ogrodnicza, a od roku 1980 Ośrodek Doradztwa Rolniczego.

Wieś Byki od 1867 należała do gminy Szydłów w powiecie piotrkowskim w guberni piotrkowskiej. W 1933 roku utworzono gromadę o nazwie Byki, składającej się ze wsi Byki i kolonii Karolinów. Wiadomo, że dziesięć lat później liczba mieszkańców wynosiła 290.

Po kolejnej reformie administracyjnej 1 stycznia 1973 Byki znalazły się w nowo utworzonej gminie Piotrków Trybunalski. A od 1 lutego 1977, gdy gminę Piotrków Trybunalski zniesiono, Byki zostały włączone do Piotrkowa Trybunalskiego.

ZOBACZ TAKŻE "Pioma" w Piotrkowie produkowała dla górnictwa. To tu świętowano barbórkę [ZDJĘCIA]

Zabytkowy zamek w dawnej wsi rodowej

W Bykach, które stanowiły wówczas własność prywatną Wojciecha i Mikołaja Jaxa-Bykowskich, powstał zamek rodu herbu Gryf. Dwór murowany w tym miejscu przypuszczalnie powstał dopiero na przełomie XVI i XVII wieku, a wzniósł go wojewoda sieradzki Jan Stanisław Bykowski. Pierwsza wzmianka źródłowa o zamku pochodzi z 1604 roku i dotyczy przebudowy.

Zamek Bykowskich, albo też zamek Byki to charakterystyczna budowla, w jakiej obecnie mieści się Powiatowy Zespół Doradztwa Rolniczego z adresem przy ul. Kasztelańskiej w Piotrkowie.

Gmach w obecnym kształcie ma wygląd, jaki uzyskał po XIX-wiecznej przebudowie. Znajduje się w rejestrze zabytków, podobnie jak okalający go park.

To budowla murowana, późnorenesansowa, zbudowana na rzucie wydłużonego prostokąta. Część środkowa budynku i baszta jest trzykondygnacyjna, skrzydła mają dwie kondygnacje. W narożach zachowały się dwie baszty. Na uwagę zasługują renesansowe obramowania okien i portale.

Prawdopodobnie najstarszym elementem dworu jest wieża stojąca w jego centralnej części, której powstanie historycy datują na drugą połowę XVI wieku. Pierwotnie była to konstrukcja wolnostojąca, wzniesiona na planie prostokąta o bokach 7 na 12 metrów, którą pod koniec XVI wieku rozbudowano i do której od południa dostawiono mierzące 28 metrów długości skrzydło mieszkalne.

Przypuszczalnie na początku XVII wieku w wieży przebito bramę, a jej wschodnią elewację ozdobiono portalem bramnym ujętym w półkolumny, ornamentem plecionkowym, efektownym maszkaronem oraz kartuszem herbowym z wizerunkiem gryfa.

Od północy i południa do wieży bramnej przylegają skrzydła mieszkalne. Podobno zamek był kiedyś otoczony fosą. Od południa i zachodu otacza zamek park, który dawniej był większy i prawdopodobnie nawodniony kanałami. Na północ od zamku zachowały się stawy.

Osiedle Byki (1)