Znasz ten obiekt w naszym powiecie? Gościł tu sam król, a dziś zabytek przyciąga ekipy filmowe

Usytuowane w sulejowskiej dzielnicy Podklasztorze opactwo cystersów stanowi jeden z najlepiej zachowanych i najcenniejszych zespołów klasztornych na terenie Polski. Historia tego niezwykłego miejsca sięga 1176 roku, kiedy to z inicjatywy księcia Kazimierza Sprawiedliwego sprowadzono tu francuskich mnichów. Przez stulecia warowny kompleks pełnił funkcję kluczowego ośrodka duchowego, kulturalnego oraz gospodarczego w całym regionie. Wyjątkowa ranga architektoniczna i historyczna obiektu została oficjalnie doceniona w 2012 roku, kiedy to sulejowskie opactwo zostało wpisane na prestiżową listę Pomników Historii. Obecnie jest to również część filmowej mapy Polski.

Królewskie ślady i francuski rodowód

Opactwo cystersów w Sulejowie obok budowli w Jędrzejowie, Koprzywnicy i Wąchocku jest bezpośrednią filią francuskiego klasztoru cysterskiego w Morimond.  

– Sulejów jest jedynym cysterskim opactwem warownym na terenie Polski z tak dobrze zachowanymi i silnie rozwiniętymi klasztornymi obwarowaniami późnośredniowiecznymi – przekazuje Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.  

W okresie najazdów tatarskich i krzyżackich jego umocnienia stanowiły ważny punkt obronny. Klasztor odwiedzali również polscy władcy, w tym Władysław Jagiełło, który miał tu przebywać przed wyprawą na Grunwald w 1410 roku.  

– Legenda głosi, że przed Bitwą pod Grunwaldem rycerze króla Władysława Jagiełły ostrzyli swoje miecze na jednej z kolumn kościoła, przygotowując się do starcia z Krzyżakami. A ślady tego wydarzenia można oglądać jeszcze dziś – mówi ojciec Augustyn Węgrzyn, proboszcz parafii.

Architektura w duchu surowej prostoty

Sercem całego kompleksu jest trójnawowa bazylika z transeptem pod wezwaniem św. Tomasza Kantuaryjskiego, wzniesiona przed 1232 rokiem. Budowla idealnie odzwierciedla surowe ideały cysterskie, w których dominowały prostota, funkcjonalność, masywna bryła oraz harmonijne proporcje. Surowość romańskiego wnętrza tworzy intrygujący kontrast z późniejszymi, bogatymi ołtarzami wykonanymi z marmuru i alabastru. Ojciec Augustyn Węgrzyn wylicza, że w bazylice doskonale zachowały się liczne detale z epoki, w tym półkoliste arkady, sklepienia krzyżowe oraz kunsztownie rzeźbione portale.  

Choć czas nie oszczędził całości zabudowań klasztornych, obiekt przetrwał dzięki licznym pracom konserwatorskim. Z dawnego klasztoru przylegającego do kościoła od południa ocalała jedynie pojedyncza ściana, którą w latach 50. XX wieku zrekonstruowano do wysokości drugiego piętra. Najcenniejszym reliktem tamtych zabudowań pozostaje jednak trzynastowieczny kapitularz. Jak informują przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego, to jedyna w pełni ocalała część klasztorna, zachwycająca sklepieniem wspartym na jednej, centralnej kolumnie o bogato rzeźbionym kapitelu.  

Klasztorne mury na kinowym ekranie

W latach 70. ubiegłego wieku północne zabudowania kompleksu zostały wykupione z rąk prywatnych i zaadaptowane na cele hotelowe. Po wieloletniej nieobecności, w 1986 roku na Podklasztorze powrócili też sami zakonnicy – obecnie funkcjonuje tu przeorat zwykły obsadzony przez mnichów z Wąchocka.  

Równolegle Sulejów na stałe zapisał się na filmowej mapie Polski, stając się plenerem dla krajowych reżyserów. Projekt Filmowe Łódzkie przypomina, że filmowa historia miasta i samego opactwa zyskała ogromny rozgłos m.in. dzięki kultowemu serialowi „Janka” w reżyserii Janusza Łęskiego. To właśnie na nadpilickich łąkach wokół klasztoru wyrosła wówczas specjalna makieta karczmy, która grała dom tytułowej bohaterki. Imponujące obwarowania i surowe mury zagrały również w takich arcydziełach polskiej kinematografii jak „Potop” czy „Pan Wołodyjowski”, a także w serialu „Naznaczony”. Historyczne przestrzenie stały się tłem dla produkcji historycznej Telewizji Polskiej pt. „Królowie”, o czym pisaliśmy w poniższym artykule.