Przełom w Piotrkowie Trybunalskim. Małżeństwa jednopłciowe czekały na to od lat

Choć w naszym mieście dotąd nie wpłynął żaden wniosek tego typu, sytuacja prawna w całym kraju zmieniła się diametralnie. Piotrków Trybunalski podobnie jak Łódź i kolejne miasta w regionie zapowiada, że będzie działał zgodnie z najnowszymi przepisami i orzecznictwem sądów. Dla mieszkańców regionu, którzy zawarli związki małżeńskie za granicą, oznacza to, że ich dokumenty zostaną w końcu uznane także w Polsce.

Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski oraz Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podpisali rozporządzenie określające nowe wzory aktów małżeństwa. Dotychczas urzędy stanu cywilnego nie miały dokumentu, na którym mogłyby wpisać małżeństwo dwóch kobiet lub dwóch mężczyzn, ponieważ obowiązujące druki przewidywały wyłącznie rubryki „mąż” i „żona”.

Nowe wzory likwidują tę barierę. Dzięki temu każdy USC w Polsce, w tym także ten w Piotrkowie Trybunalskim uzyska jednoznaczną podstawę do dokonania transkrypcji.

– Każda para jednopłciowa, która zawarła związek małżeński za granicą będzie mogła dokonać transkrypcji tego dokumentu w Polsce, w dowolnym Urzędzie Stanu Cywilnego. Państwo będzie traktować wszystkich obywateli i obywatelki z godnością i szacunkiem. To historyczny dzień dla Polski – powiedział wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. 

Koniec urzędniczej loterii. Co na to piotrkowski magistrat?

Do tej pory transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci była w Polsce praktycznie niemożliwa. Urzędy odmawiały, a obywatele musieli szukać sprawiedliwości w sądach administracyjnych, co w różnych miastach kończyło się kompletnie różnymi decyzjami. To właśnie tę „urzędniczą loterię” ma zlikwidować nowe rozporządzenie.

Piotrkowski magistrat zapowiada, że będzie postępował ściśle według przepisów.

– Urząd Stanu Cywilnego działa wyłącznie w granicach i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z ustawą Prawo o aktach stanu cywilnego rejestracja stanu cywilnego jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, a nadzór merytoryczny nad działalnością USC sprawuje wojewoda oraz minister właściwy do spraw wewnętrznych. Oznacza to, że kwestie związane z transkrypcją aktów stanu cywilnego, w tym aktów małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą, rozstrzygane są w oparciu o obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo, a nie w drodze wytycznych organu zatrudniającego – tłumaczy Monika Pawłowska-Uszakow z biura prasowego Urzędu Miasta w Piotrkowie Trybunalskim.

Jeśli wiec do piotrkowskiego USC zgłosi się para jednopłciowa z aktem małżeństwa zawartego w Berlinie, Amsterdamie, Madrycie czy Nowym Jorku, urzędnicy nie będą mieli podstaw, by odmówić jego przepisania do polskich rejestrów.

Ile par może skorzystać? W Piotrkowie ani jednego wniosku

Choć zmiana ma charakter ogólnopolski, w Piotrkowie Trybunalskim na razie nie ma osób, które chciałyby skorzystać z nowej procedury. Jak informuje piotrkowski urząd stanu cywilnego w ciągu ostatnich trzech lat do urzędu nie wpłynął ani jeden wniosek o transkrypcję małżeństwa pary jednopłciowej.

Nie znaczy to jednak, że takich osób w naszym mieście nie ma. Trudności prawne i ryzyko odmowy skutecznie zniechęcały wiele par do podejmowania prób. Niewykluczone, że teraz wnioski zaczną spływać także do Piotrkowa Trybunalskiego.

Wyrok NSA

Punktem zwrotnym w transkrypcji aktów małżeńskich par jednopłciowych był wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2026 roku. NSA nakazał wówczas warszawskiemu USC wpisanie zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci do polskich rejestrów. To orzeczenie zmusiło rząd do uporządkowania prawa.

Rozporządzenie powstało także w nawiązaniu do wcześniejszego wyroku NSA z 2 czerwca 2021 r. oraz licznych wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych. Sądy konsekwentnie wskazywały, że państwo ma obowiązek zapewnić obywatelom skuteczną możliwość rejestracji zdarzeń stanu cywilnego, które miały miejsce za granicą.

– Nadszedł czas decyzji w sprawie transkrypcji. Chodzi o sytuację małżeństw jednopłciowych, które zawarły związek poza Polską. Jest to kwestia praworządności, ale przede wszystkim godności – mówił premier Donald Tusk przed posiedzeniem Rady Ministrów.

Co znajdzie się na nowym dokumencie?

Wszystkie odpisy aktów małżeństwa pochodzące z transkrypcji będą zawierały jasną informację o trybie ich sporządzenia – wskazującą, że związek został zawarty poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Co ważne, dokument wydawany osobom zawierającym związek małżeński w Polsce nie ulegnie zmianie. Nowe wzory dotyczą wyłącznie transkrypcji aktów zagranicznych.

Po raz pierwszy w historii polskiej administracji transkrypcja będzie też możliwa bez konieczności rejestrowania danych osób niezgodnie z ich płcią. To istotne m.in. dla osób transpłciowych, które wcześniej musiały godzić się na umieszczanie w dokumentach danych sprzed tranzycji.

Region podzielony. Łódź mówi „tak”, Bełchatów się sprzeciwia

Decyzja rządu nie wszędzie spotyka się z aprobatą. W województwie łódzkim widać wyraźne podziały. Łódź podobnie jak Piotrków Trybunalski deklaruje pełną gotowość do dokonywania wpisów. Zupełnie inne stanowisko zajmuje natomiast Bełchatów, którego prezydent Patryk Marjan z Konfederacji zapowiedział, że w jego mieście transkrypcji nie będzie.

– Opieramy się na konstytucji, mamy artykuł 18, który jasno wskazuje, że małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. Nie rozumiem, dlaczego mamy wyroki sądów sprzeczne z polską konstytucją – stwierdził prezydent Bełchatowa na antenie Radia Łódź.

Spór ten może jednak okazać się krótkotrwały. USC są bowiem zadaniem zleconym administracji rządowej, a nadzór nad nimi sprawuje wojewoda i minister, a nie samorząd. To oznacza, że w przypadku odmowy obywatele mają prostą ścieżkę odwoławczą, a urzędnicy mogą ponieść konsekwencje związane z niewykonaniem prawa.

Kiedy ruszą pierwsze transkrypcje w Piotrkowie?

Rozporządzenie przewiduje trzymiesięczny okres vacatio legis. Czas ten jest niezbędny do wprowadzenia zmian w centralnym systemie rejestracji stanu cywilnego oraz przeszkolenia urzędników. Oznacza to, że pierwsze transkrypcje w piotrkowskim USC będą mogły być realizowane jeszcze tego lata.

Wniosek o transkrypcję będzie można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Polsce – nie tylko w miejscu zamieszkania.