Księżna Salomea i zagadka dawnego właściciela zabytku z Tumu
Salomea z Bergu, będąca drugą żoną Bolesława III Krzywoustego, po śmierci męża w 1138 roku związała się z Łęczycą. Miejscowość ta stanowiła wówczas ważny ośrodek jej władzy. Z tą postacią wiąże się potoczna nazwa zabytku odkrytego w województwie łódzkim, określanego jako „pierścień księżnej Salomei”. Przypuszczano, że srebrna ozdoba mogła należeć do samej księżnej lub osoby z jej najbliższego otoczenia.
Nie ma dowodów potwierdzających, że właścicielką przedmiotu była Salomea z Bergu. Badacze zaznaczają, że nazwa ma charakter umowny, a właściciel ozdoby noszonej przed wiekami pozostaje nieznany. Staranne wykonanie oraz zawartość srebra sugerują jednak, że pierścień nosiła osoba z ówczesnej elity lub duchowieństwa.
Odkrycie w Tumie pod Łęczycą i specyfika wykonania ozdoby
W 2009 roku archeolodzy prowadzący prace na terenie grodziska w Tumie pod Łęczycą natrafili na ten zabytek. Srebrny pierścień spoczywał w warstwie archeologicznej tuż nad pozostałościami dużego budynku z tamtego okresu. Powstanie przedmiotu naukowcy datują na czas od drugiej połowy XI do początku XII wieku.
Ozdoba ma nietypową formę. Zamiast okrągłej obrączki ma dziewięć płaskich boków. Wykonano ją ze srebra wysokiej próby, w którym zawartość czystego kruszcu przekracza 87 procent.
Na powierzchni obrączki wyryto romańskie litery tworzące łaciński napis. Litery wypełniono ciemną substancją z zawartością siarczków srebra, co dało wyraźny kontrast tła i napisów. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi wskazuje, że odnaleziony obiekt jest znaleziskiem wyjątkowym w skali Polski i Europy.
Odczytanie napisu przez prof. Tomasza Jurka i symbolika feniksa
Historyk prof. Tomasz Jurek, badający łacińskie znaki na dziewięciu bokach srebrnej obrączki, odczytał treść inskrypcji:
„TOT VIVAS FELIX QUOT VIVIT TEPORA FENIX”
W polskim tłumaczeniu słowa te oznaczają:
„Obyś żył szczęśliwy, ile czasu żyje feniks”.
W dawnych wierzeniach feniks odradzał się z popiołów, będąc znakiem długowieczności, odnowy oraz nieśmiertelności. W tradycji chrześcijańskiej kojarzono go ze zmartwychwstaniem. Słowa uwiecznione na ozdobie mogły stanowić życzenie długiego i szczęśliwego życia dla osoby, która ją nosiła.
Wielokątne pierścienie odkrywano również w innych częściach Europy oraz w północnej Afryce. Egzemplarz z Tumu wyróżnia się treścią zachowanego napisu.
Nowe wnioski Miłosza Sosnowskiego z 2024 roku
W 2024 roku Miłosz Sosnowski opublikował artykuł „Kilka uwag o srebrnym pierścieniu z inskrypcją z Tumu pod Łęczycą” w czasopiśmie „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”.
Badacz wskazał, że podobne sformułowania występowały w średniowiecznym piśmiennictwie jako życzenia pomyślności i długiego życia. Napis nie musiał mieć wyłącznie znaczenia religijnego. Mógł być osobistym przesłaniem skierowanym do obdarowanej osoby.
W tej interpretacji zabytek z Tumu stanowi wyraz życzliwości lub przywiązania.
Średniowieczne dziedzictwo Tumu oraz inicjatywy z 2025 roku
Znalezisko stanowi dowód na znaczenie Tumu i Łęczycy, gdzie w średniowieczu działał ważny ośrodek polityczny i administracyjny. Związki regionu z elitami państwa piastowskiego sprawiały, że trafiały tu przedmioty powstające poza granicami ówczesnej Polski.
W 2025 roku Urząd Miasta Łęczyca informował o przedsięwzięciu turystycznym nawiązującym do znaleziska i postaci księżnej Salomei.
Mimo upływu ponad 900 lat nie ustalono, kto zlecił wykonanie ozdoby, gdzie powstała ani dla kogo przeznaczono zapisane na niej życzenie.
Źródła: Muzeum TUM – Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi; Miłosz Sosnowski, „Kilka uwag o srebrnym pierścieniu z inskrypcją z Tumu pod Łęczycą”, 2024; Urząd Miasta Łęczyca.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.