Pięć lat temu przestała istnieć. Droga przez Piotrków miała być pierwszą autostradą PRL [ZDJĘCIA]

Od pięciu lat kierowcy pokonują trasę przez Polskę z północy na południe korzystając z autostrady A1. Trasa zastąpiła legendarną "gierkówkę", czyli drogę krajową nr 1, jaka od 1976 roku służyła jadącym z Warszawy do Katowic. Oddano ją do użytku 50 lat temu, a przez 45 lat pozwalała szybko przemieszczać się ze stolicy na południe kraju.

"Gierkówka" była najdłuższą dwupasmową drogą krajową w Polsce. W momencie otwarcia długość trasy wynosiła 239 km. Jedyna autostrada w granicach Polski w latach 70. XX wieku, czyli obecnie A4 z Wrocławia do granicy państwa to 160 km.

Droga krajowa nr 1 zakończyła żywot, gdy w jej śladzie poprowadzono nową autostradę A1. Ostatni odcinek między Piotrkowem Trybunalskim i Kamieńskiem oddano w sierpniu 2021 roku.  

Tak powstawała "gierkówka"

Projekt wybudowania drogi szybkiego ruchu z Warszawy na Śląsk powstał w 1973 roku. Miała to być inwestycja wzorcowa. Jedynka miała być pierwszą z całej sieci polskich autostrad. Plan zakładał ich budowę w ciągu 30 lat. W 1972 roku władze PRL uchwaliły plan budowy 3.000 km dróg szybkiego ruchu i autostrad. W pierwszej kolejności miała powstać autostrada Gliwice – Kraków oraz Warszawa – Łódź – Katowice. Oba odcinki o łącznej długości 600 km.

Plany zweryfikowano i ostatecznie stanęło na budowie drogi z Warszawy do Katowic, ale z pominięciem Łodzi. Zbudowano ją poprzez dołożenie drugiego pasa ruchu do istniejącej już jezdni. Jedynie odcinek od Piotrkowa do Częstochowy został zaprojektowany jako autostrada i poprowadzony nowym śladem.

Chociaż na odcinku od od Piotrkowa do Częstochowy droga była przystosowana do ruchu o prędkości 120 km/h, to na całej długości obowiązywało ograniczenie prędkości do 100 km/h.

Gierkówką przez 45 lat

Oficjalne otwarcie "gierkówki" nastąpiło 50 lat temu, 11 października 1976 r. Pierwotnie datę zakończenia budowy ustalono na 31 grudnia 1976 r. Okres robót drogowych ustalono na 36 miesięcy. Trasę oddano przed terminem, a w prace zaangażowano wojsko. 

Początkowo żołnierzy przydzielono do pomocy w budowie odcinka Warszawa - Piotrków. Najczęściej były to pododdziały polowych wojsk drogowych. Dowództwo poszczególnych pododdziałów składało się z oficerów z wykształceniem drogowym.

Choć nazywana jest "gierkówką", to drodze oficjalnie nadano tytuł "Trasy Czynu Żołnierskiego". Pod Piotrkowem Trybunalskim i pod Częstochową odbyły się także uroczystości odsłonięcia pomników "Czynu Żołnierskiego".

Nazwana została jednak przez kierowców „gierkówką” od nazwiska I Sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Edwarda Gierka. Droga była budowana w latach 1973-1976, a więc w szczytowym okresie inwestycji gierkowskich. Nie bez znaczenia było także śląskie pochodzenie stojącego na czele partii. Pierwszy sekretarz pochodził spod Sosnowca. Wypoczywał w Ustroniu. "Gierkówką" można było dojechać do obu tych miejsc.

Skąd dokąd "gierkówką"?

Na "gierkówkę" wjeżdżało się w miejscowości Janki pod Warszawą i dojeżdżało do miasta Siewierz w województwie katowickim. Zbudowano trasę o łącznej długości 276 kilometrów. Budowę podzielono na kilka odcinków: Warszawa - Tomaszów Mazowiecki, Tomaszów Mazowiecki - Piotrków Trybunalski, Piotrków Trybunalski - Częstochowa, przejście przez Częstochowę i Częstochowa - Siewierz. Dalej przez Śląsk i Zagłębie można było jechać w kierunku Cieszyna i południowej granicy kraju. 

Specjalne parametry miały być zastosowane w przypadku odcinka Piotrków Trybunalski - Częstochowa. Przeprowadzone badania wykazały nieopłacalność dobudowy drugiej jezdni do istniejącego odcinka, postanowiono więc wybudować drogę idącą nowym śladem. Odcinek Piotrków - Częstochowa miał powstać na trasie projektowanej autostrady Gdańsk-Łódź-Katowice-Ostrawa. Stało się tak dopiero pół wieku później.

Pod budowę drogi na 90 kilometrach odcinka Piotrków - Częstochowa wywłaszczenia gruntów obejmowały on około 600 hektarów, 4500 działek oraz 3500 gospodarstw. Rozebrano ponad 300 budynków mieszkalnych i gospodarczych.