Niezwykłe znalezisko pod Łęczycą. Archeolodzy odkryli przedmiot sprzed 900 lat
Do wyjątkowego odkrycia doszło w 2009 roku podczas prac archeologicznych prowadzonych na terenie grodziska w Tumie, niedaleko Łęczycy. Badacze natrafili wówczas na srebrny pierścień, którego pochodzenie wiązane jest z okresem od drugiej połowy XI do początku XII wieku.
Zabytek znaleziono w warstwie archeologicznej znajdującej się tuż nad pozostałościami dużego budynku z tamtego okresu.
Przedmiot wyróżnia się nietypową konstrukcją. Zamiast tradycyjnej, okrągłej obrączki ma dziewięć płaskich boków. Wykonano go ze srebra wysokiej próby, którego zawartość przekracza 87 procent.
Jednak największe zainteresowanie wzbudziły znaki wyryte na jego powierzchni. Są to łacińskie litery wykonane w stylu romańskim. Aby napis był bardziej czytelny, wypełniono go ciemną substancją zawierającą siarczki srebra. Dzięki temu wyraźnie odcinał się od jasnego metalu.
Jak podkreśla Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, jest to znalezisko wyjątkowe nie tylko w skali Polski, ale również Europy.
Tajemniczy napis na pierścieniu. Co oznaczają łacińskie słowa?
Na dziewięciu bokach srebrnej obrączki umieszczono inskrypcję:
„TOT VIVAS FELIX QUOT VIVIT TEPORA FENIX”
Napis został odczytany przez historyka, prof. Tomasza Jurka. W języku polskim oznacza:
„Obyś żył szczęśliwy, ile czasu żyje feniks”.
Wybór feniksa nie był przypadkowy. Ten mityczny ptak, według dawnych wierzeń odradzający się z popiołów, symbolizował nieśmiertelność, odnowę i długowieczność. W tradycji chrześcijańskiej kojarzono go również ze zmartwychwstaniem.
Sentencja umieszczona na pierścieniu mogła więc stanowić życzenie długiego i szczęśliwego życia dla osoby, która go nosiła.
Co ciekawe, podobne wielokątne pierścienie znajdowano również w innych częściach Europy i północnej Afryki. Egzemplarz z Tumu wyróżnia się jednak treścią zachowanego napisu.
Czy pierścień należał do księżnej Salomei?
Jedną z największych zagadek pozostaje tożsamość dawnego właściciela przedmiotu. Znalezisko zyskało potoczną nazwę „pierścień księżnej Salomei”.
Salomea z Bergu była drugą żoną Bolesława III Krzywoustego. Po śmierci męża w 1138 roku związana była z Łęczycą, która stanowiła ważny ośrodek jej władzy.
Z tego względu pojawiły się przypuszczenia, że srebrna ozdoba mogła należeć do księżnej lub osoby z jej najbliższego otoczenia.
Nie ma jednak dowodów potwierdzających, że pierścień rzeczywiście był własnością Salomei. Nazwa ma charakter umowny, a naukowcy nie ustalili, kto nosił go przed wiekami.
Wartość kruszcu oraz staranność wykonania wskazują, że przedmiot mógł należeć do osoby zajmującej wysoką pozycję społeczną, związanej z ówczesną elitą lub duchowieństwem.
Naukowcy ponownie zbadali napis. Pojawiła się nowa interpretacja
Choć pierścień został odnaleziony kilkanaście lat temu, nadal stanowi przedmiot badań historyków.
W 2024 roku Miłosz Sosnowski opublikował w „Kwartalniku Historii Kultury Materialnej” opracowanie poświęcone inskrypcji z Tumu.
Badacz wskazał, że podobne sformułowania występowały w średniowiecznym piśmiennictwie jako życzenia pomyślności i długiego życia.
Oznacza to, że napis nie musiał mieć wyłącznie znaczenia religijnego. Mógł być także osobistym przesłaniem skierowanym do obdarowanej osoby.
Takie spojrzenie pozwala rozpatrywać pierścień jako przedmiot o charakterze symbolicznym, ale jednocześnie stanowiący wyraz życzliwości lub przywiązania.
Tum pod Łęczycą skrywa ślady historii pierwszych Piastów
Odkrycie srebrnego pierścienia jest kolejnym dowodem na historyczne znaczenie Tumu i okolic Łęczycy.
W średniowieczu funkcjonował tu ważny ośrodek administracyjny i polityczny. Związki regionu z elitami państwa piastowskiego sprawiały, że docierały do niego przedmioty powstające również poza granicami ówczesnej Polski.
Historia pierścienia stała się także elementem promocji lokalnego dziedzictwa. W 2025 roku władze Łęczycy informowały o przedsięwzięciu turystycznym nawiązującym do znaleziska i postaci księżnej Salomei.
Mimo upływu ponad 900 lat od przypuszczalnego wykonania ozdoby nie udało się rozwiązać wszystkich zagadek związanych z jej historią. Nie wiadomo, kto ją zamówił, gdzie dokładnie powstała ani dla kogo przeznaczono zapisane na niej życzenie.
Źródła: Muzeum TUM – Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi; Miłosz Sosnowski, „Kilka uwag o srebrnym pierścieniu z inskrypcją z Tumu pod Łęczycą”, 2024; Urząd Miasta Łęczyca.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.