Naczelny Sąd Administracyjny 7 lipca 2026 r. zakończył jeden z ważniejszych sporów dotyczących ograniczeń w korzystaniu z kominków. Oddalił skargę kasacyjną władz województwa mazowieckiego i tym samym utrzymał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2023 r.
Sprawa dotyczyła jednak nie obecnych zasad korzystania z kominków, lecz wcześniejszej wersji mazowieckiego planu działań krótkoterminowych przyjętego w 2020 r. Regulacja zakładała możliwość wprowadzenia w tzw. dni smogowe zakazu korzystania z instalacji spalających biomasę drzewną, m.in. kominków i piecyków kominkowych. Wyjątkiem były sytuacje, w których urządzenie było jedynym źródłem ciepła albo doszło do awarii dostaw energii elektrycznej.
NSA zwrócił uwagę przede wszystkim na sposób skonstruowania ograniczenia. Problemem było odmienne potraktowanie użytkowników poszczególnych paliw stałych. Restrykcja obejmowała instalacje spalające biomasę drzewną, podczas gdy porównywalnego ograniczenia nie nałożono na wszystkie inne źródła emisji, w tym niektóre urządzenia wykorzystujące węgiel.
Sąd wskazał zatem na problem związany z zasadami równości i proporcjonalności, a nie na generalny brak możliwości ograniczania pracy kominków. Orzeczenie nie oznacza również zniesienia mazowieckiej uchwały antysmogowej.
Kominki na Mazowszu pozostają legalne, ale pod określonymi warunkami
Z punktu widzenia właścicieli nieruchomości najważniejsze jest to, że wyrok NSA nie otworzył możliwości nieograniczonego korzystania z każdego kominka. Obowiązujące przepisy nadal określają zarówno wymagania techniczne urządzeń, jak i zasady ich eksploatacji.
Na Mazowszu od 1 stycznia 2023 r. można użytkować kominki spełniające wymagania Ekoprojektu albo wyposażone w rozwiązanie ograniczające emisję pyłu do poziomu przewidzianego przez te wymagania.
Ekoprojekt, określany także jako Ecodesign, wprowadza normy dotyczące m.in. sprawności energetycznej i emisji zanieczyszczeń przez miejscowe ogrzewacze pomieszczeń na paliwa stałe. Właściciel instalacji powinien także dysponować dokumentami pozwalającymi potwierdzić spełnienie odpowiednich wymogów.
Na Mazowszu obowiązują ponadto ograniczenia dotyczące paliwa. Nie można m.in. spalać biomasy o wilgotności przekraczającej 20 proc., co w praktyce oznacza zakaz używania zbyt mokrego drewna.
Sytuacja jest jeszcze bardziej restrykcyjna w Warszawie, gdzie od 1 października 2023 r. obowiązuje zakaz spalania węgla. Od początku 2028 r. kolejne ograniczenia obejmą także wybrane powiaty otaczające stolicę.
Zakaz palenia w kominku może obowiązywać podczas dni smogowych
Spełnienie przez urządzenie wymagań Ekoprojektu nie oznacza, że z kominka można korzystać w każdych warunkach. Plan działań krótkoterminowych pozwala reagować w przypadku występowania szczególnie wysokich stężeń zanieczyszczeń.
W takich okresach mogą zostać uruchomione czasowe ograniczenia dotyczące używania dodatkowych urządzeń na paliwa stałe. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy kominek nie jest jedynym ani podstawowym źródłem ogrzewania budynku.
Oznacza to istotne rozróżnienie między kominkiem służącym rzeczywiście do ogrzewania domu a urządzeniem wykorzystywanym jako dodatkowe lub rekreacyjne źródło ciepła. Przepisy mają umożliwiać ograniczenie dodatkowej emisji podczas epizodów smogowych bez pozbawiania mieszkańców możliwości ogrzania nieruchomości.
Obowiązujące rozwiązanie jest przy tym inne od regulacji, którą zakwestionowały sądy administracyjne. Po wyroku WSA z 2023 r. mazowiecki plan został zmieniony. Ograniczenia podczas dni smogowych nie koncentrują się już wyłącznie na drewnie, lecz szerzej obejmują dodatkowe źródła ciepła wykorzystujące paliwa stałe.
Zdunowie widzą w wyroku NSA argument przeciw restrykcjom
Orzeczenie jest jednak zupełnie inaczej oceniane przez przedstawicieli branży kominkowej. Cech Zdunów Polskich uznaje je za istotny argument w dyskusji dotyczącej sposobu wprowadzania ograniczeń dotyczących nowoczesnych urządzeń spalających drewno.
Przedstawiciele branży podkreślają przede wszystkim różnicę między starymi, wysokoemisyjnymi urządzeniami a kominkami spełniającymi wymagania Ekoprojektu i zasilanymi odpowiednio wysuszonym drewnem. Ich zdaniem wprowadzanie ograniczeń powinno być każdorazowo oparte na analizie rzeczywistego wpływu konkretnych źródeł ciepła na jakość powietrza.
Wyrok NSA może mieć z tego punktu widzenia znaczenie również w przyszłych sporach sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie wykluczył bowiem możliwości ustanawiania ograniczeń, ale zwrócił uwagę na konieczność zachowania proporcjonalności oraz równego traktowania użytkowników różnych paliw i instalacji.
Branża dopuszcza ponadto możliwość pojawienia się roszczeń ze strony osób, które w związku z wcześniejszymi regulacjami poniosły dodatkowe koszty ogrzewania. Sam fakt wydania wyroku NSA nie oznacza jednak automatycznie powstania prawa do odszkodowania. Ewentualne roszczenia wymagałyby odrębnej oceny prawnej, wykazania szkody i związku pomiędzy nią a obowiązywaniem zakwestionowanych przepisów.
Przepisy dotyczące kominków mają zostać zaostrzone
Najważniejsze dla właścicieli kominków mogą okazać się jednak dopiero nadchodzące zmiany. Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego zapowiedział, że nowy program ochrony powietrza będzie przewidywał ostrzejsze regulacje.
Obecny program obowiązuje do końca 2026 r. i musi zostać zastąpiony kolejnym dokumentem. Kierunek zmian jest związany także z nowymi regulacjami unijnymi dotyczącymi jakości powietrza.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/2881 wprowadza znacznie bardziej wymagające normy, które mają zostać osiągnięte do 2030 r. Roczny limit stężenia pyłu PM2,5 ma wynosić 10 mikrogramów na metr sześcienny. Dla PM10 przewidziano roczny limit 20 mikrogramów na metr sześcienny, a dobowa wartość 45 mikrogramów na metr sześcienny będzie mogła zostać przekroczona maksymalnie 18 razy w roku.
Państwa członkowskie mają dostosować krajowe prawo do dyrektywy do 11 grudnia 2026 r. Nowe wymagania będą wpływały na programy ochrony powietrza przygotowywane przez samorządy województw i mogą prowadzić do stosowania bardziej zdecydowanych środków ograniczających emisję.
Mazowiecki urząd marszałkowski podkreśla przy tym, że nie planuje całkowitego i stałego zakazu korzystania z kominków. Zamierzeniem pozostaje przede wszystkim możliwość czasowego ograniczania ich używania w okresach przekroczeń norm jakości powietrza, jeżeli mieszkańcy dysponują innym, mniej emisyjnym źródłem ogrzewania.
Kiedy kominek jest nielegalny na Mazowszu
Już obecnie nie każdy kominek może być zgodnie z prawem użytkowany. Urządzenie niespełniające wymagań Ekoprojektu i niedoposażone w rozwiązanie redukujące emisję pyłu nie spełnia wymogów mazowieckiej uchwały antysmogowej.
Naruszeniem przepisów może być również spalanie niedozwolonego paliwa, w tym drewna o wilgotności przekraczającej 20 proc. Osobną kwestią jest czasowe korzystanie z kominka w okresie obowiązywania ograniczeń wynikających z planu działań krótkoterminowych.
W praktyce właściciel powinien więc sprawdzić nie tylko parametry techniczne samego kominka, ale także rodzaj stosowanego paliwa oraz bieżące komunikaty dotyczące jakości powietrza i wdrażanych działań krótkoterminowych.
Lipcowy wyrok NSA tego systemu nie zlikwidował. Potwierdził natomiast, że samorząd, ustanawiając ograniczenia, musi precyzyjnie uzasadnić ich zakres oraz przestrzegać zasad proporcjonalności i równego traktowania. Jednocześnie przygotowywane obecnie przepisy mogą sprawić, że od 2027 r. warunki korzystania z dodatkowych źródeł ciepła staną się bardziej wymagające.
Źródła:
- Naczelny Sąd Administracyjny – informacja o wyroku z 7 lipca 2026 r., sygn. III OSK 3207/23.
- Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego – informacje dotyczące mazowieckiej uchwały antysmogowej i zasad eksploatacji kominków.
- Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego – materiały dotyczące wymogów Ekoprojektu oraz ograniczeń obowiązujących od 2023 i 2028 r.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z 23 października 2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy.
- Materiał źródłowy przekazany do opracowania – informacje dotyczące interpretacji wyroku, stanowiska prawników, Cechu Zdunów Polskich oraz Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.