To na piotrkowskich przedmieściach rozkwitało średniowieczne życie. Samo miasto zamknięte zostało w niewielkim obrębie murów nie mogło pomieścić wszystkich chętnych. Zabudowania powstawały jednak poza nim. Głównie wzdłuż traktów handlowych. Na przedmieściach wyrastały z czasem szlacheckie dworki i klasztory.

Dzisiejsze Stare Miasto w Piotrkowie odzwierciedla średniowieczny układ urbanistyczny. Układ ulic i placów miejskich jest oparty na typowym schemacie miasta pełnego średniowiecza.

Miasto otrzymało formę nieregularnego wieloboku, wydłużonego w kierunku północ-południe. Po pożarze w około roku 1400 i nowym przywileju Władysława Jagiełły z 1404 r. ukształtowało się w swej ostatecznej postaci.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/myslicie-ze-hold-pruski-byl-w-krakowie-krzyzacy-klekali-przed-krolami-w-piotrkowie-zdjecia/BIHKNiBxjDteLomAISoW

Główne miasto i przyległości

Układ przestrzenny Piotrkowa ulokowanego pomiędzy opływającymi go od północy Strawą a od południa Strawką pochodzi z XIV wieku. Miasto otoczone było murem obronnym, którego budowa rozpoczęta była jeszcze w XIV a dokończona w XV w. Z miasta prowadziły na zewnątrz trzy bramy: Sieradzka na zachód, Krakowska na południe i Wolborska na wschód.

To ulokowanie miasta oraz prowadzących z niego bram miało wpływ na powstanie sieci dróg w obrębie przedmieść, czyli tego wszystkiego co wyrosło wokół miasta.

Piotrków średniowieczny jako zespół miejski składał się z dwóch części: miasto w obrębie muru warownego i należących do niego przedmieść. Drugą była królewska Wielka Wieś, która podlegała piotrkowskiemu staroście.

Piotrków miał jeszcze swoją jurydykę, czyli obszar wyjęty spod miejskiego zwierzchnictwa, jaki powstał z nadanych biskupowi Janowi Łaskiemu w 1503 r. dwóch placów i dworu w Wielkiej Wsi. Rozwinęła się z niej biegiem czasu cała dzielnica arcybiskupów gnieźnieńskich, zwana Biskupiem lub Jurydyką.

Jurydyka Biskupie była oddzielona od miasta rzeką i przekopem. Rządziła się niezależnie, stanowiąc oddzielne miasteczko. Ludność, wyłącznie chrześcijańska, posiadała własnego burmistrza zatwierdzanego przez kapitułę gnieźnieńską. Zabudowana była dość zwarto wzdłuż dwu istniejących tu ulic: Franciszkańskiej i Lubelskiej, a po środku niej stał dwór arcybiskupi i dwór biskupów kujawskich. W dzielnicy tej grupowała się głównie szlachta przybywająca na kadencje trybunału.

Południowa część Wielkiej Wsi stanowiła w XVI w. dzielnicę dworów magnackich i kościelnych, skupionych wokół zamku królewskiego. Północna zachowała charakter wiejski.

Liczbę ludności Piotrkowa w połowie XVI wieku szacowana jest na około 2000 mieszkańców w obrębie miasta i około 2500 do 3000 mieszkańców całego zespołu miejskiego.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/to-byl-jeden-z-tlustych-okresow-piotrkowa-oto-slady-gubernialnej-przeszlosci-miast-zdjecia/HQo7c5DOaRUqGXHBJPiH

Nie tylko Krakowskie Przedmieście

Na południe od murów miasta za bramą Krakowską wzdłuż drogi do Przedborza znajdowało się przedmieście Krakowskie. To miejsce, którego nazwa wciąż jest używana we współczesnym Piotrkowie. Na końcu przedmieścia został wybudowany w 1373 r. kościółek Najświętszej Maryi Panny. Bliżej miasta, przy moście na Strawce, stanęła kaplica św. Trójcy. Została zniszczona w czasie oblężenia miasta przez Szwedów w 1656 r.

W okresie, gdy w Piotrkowie obradował Trybunał Koronny, rozbudowały się również inne przedmieścia za bramą Krakowską: Przedborskie i Wrocławskie.

W wieku XVI istniały już prawdopodobnie zabudowania na przedmieściach wzdłuż traktu do Sieradza i Torunia. Rozkwitły jednak dopiero gdy w XVII w. na zachód od miasta na wprost bramy Sieradzkiej powstał zespół klasztorny bernardynów. Otoczony murami stanowił dodatkowy punkt obrony miasta. To wzdłuż rozwidlających się przy klasztorze dróg prowadzących na Bełzatkę i Byki powstały przedmieścia Sieradzkie i Toruńskie.

Za bramą Wolborską powstało natomiast przedmieście Warszawskie, które było gęsto zabudowane i ciągnęło się aż do Strawy. Dalej, na wprost mostu na Strawie, powstał w 1624 r. klasztor franciszkanów.

Z kolei pobliżu zamku królewskiego i na terenie Wielkiej Wsi powstało obszerne i gęsto zabudowane Miasto Żydowskie.

Wszystkie przedmieścia Piotrkowa zabudowane były luźno drewnianymi domkami przedmieszczan i dworkami szlacheckimi. Zabudowa od XIV do XVI w. była w przeważającej części drewniana, z tzw. pruskiego muru. Na terenie miasta i przedmieść istniało około 200 domów. Wśród nich murowane mogły być najwyżej te położone w okolicach rynku.

Krakowskie Przedmieście (1)