Sam klasztor powstał z fundacji książęcej. W 1176 r. książę Kazimierz Sprawiedliwy osadził w Sulejowie cystersów przybyłych z Morimond w Burgundii i przekazał im okoliczne dobra. Budowa kościoła została ukończona w 1232 roku, a arcybiskup gnieźnieński Pełka konsekrował kościół pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Tomasza Becketa.

Kościół klasztorny prezentuje szczególną wartość artystyczną, obrazuje przełom epok w historii sztuki. Jego bryła to przykład przejścia stylu późnoromańskiego w styl wczesnogotycki. Zastosowano w nim sklepienie krzyżowo-żebrowe. Bryła świątyni zachowała się do dziś w pierwotnej formie.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/historia/to-imprezowe-centrum-z-czasow-trybunalu-koronnego-barkowy-dwor-widzial-niejedno-zdjecia/e0EEtqiGjPq5LCkCSERn

Średniowieczny na zewnątrz

Obiekt został wzniesiony z kamienia łamanego, od lica cios z piaskowca szydłowieckiego, wewnątrz wyłożony cegłą, sklepienia z cegły, elementy konstrukcyjne i dekoracyjne z piaskowca.

Bryła kościoła klasztornego w Sulejowie to bazylika trójnawowa z transeptem i prostokątnym prezbiterium. Skrzyżowanie nawy zaakcentowano barokową sygnaturką.

Fasada zachodnia z domkiem portalowym, dekorowanym kolumnami i tympanonem, a także z umieszczoną nad nim ośmiodzielna rozeta. Oratorium zdobi romański tympanon przedstawiający krzyż wczesnochrześcijański, po bokach którego umieszczono płaskorzeźby ptaka oraz słońca, czyli symbole śmierci Chrystusa.

Kościół charakteryzuje się masywną bryłą, surową dekoracją oraz harmonijnymi proporcjami, co odzwierciedla ideały prostoty i funkcjonalności zakonu cysterskiego. Surowe wnętrze wypełniają jednak barokowe zdobienia.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/historia/piotrkow-trybunalski-tak-wygladal-w-1939-roku-miasto-uwiecznil-artysta-fotografii-krajoznawczej-zdjecia/eEQ3AIx56XkDBEnXNqrz

Kościół barokowy wewnątrz

W latach 1637-1653 kościół wyposażony został w cztery marmurowe ołtarze oraz obrazy. To wczesnobarkowe ołtarze boczne z czarnego marmuru i alabastru. Ufundowane zostały przez opata Stanisława Zarembę w latach 40. XVII wieku. Są to ołtarze Matki Boskiej Łaskawej, św. Tomasza Kantuaryjskiego, św. Bernarda oraz św. Benedykta.

Dwa rokokowe ołtarze w transepcie to ołtarz św. Trójcy z hebanowym krzyżem uchodzącym za „cudowny” i ołtarz Pana Jezusa z gotyckim krucyfiksem.

W XVIII wieku został także ufundowany drewniany ołtarz główny, cztery ołtarze boczne, ambonę stalle i konfesjonały. Rokokowy ołtarz główny pochodzi z 1788 roku. W jego centralnej części znajduje się XVII-wieczny obraz autorstwa Jana Triciusa nadwornego malarza Jana III Sobieskiego przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Z lewej i prawej strony obrazu ustawiono sześć okazałych kolumn i cztery figury ewangelistów: Marka, Łukasza, Jana i Mateusza.

Ustawione po obu stronach nawy głównej misternie rzeźbione stalle z drugiej połowy XVIII wieku oraz utrzymana w podobnym stylu i kolorystyce ambona, zwieńczona baldachimem i rzeźbą św. Tomasza Becketa klęczącego w otoczeniu aniołów.

Manierystyczno-barokowy prospekt organowy z XVIII wieku, a w nim bogato dekorowany instrument, wyposażony w 22 głosy grające z cymbelsternem, cyli wirującą gwiazdą z dzwonkami.

Dekorację kościoła uzupełnia renesansowa polichromia zdobiąca ściany prezbiterium, a także barokowe wyposażenie kaplicy błogosławionego Wincentego Kadłubka.

https://trybunalski.pl/wiadomosci/historia/top-10-zabytkow-w-piotrkowie-trybunalskim-najbardziej-znane-i-najciekawsze-budowle-piotrkowa-zdjecia/Uy0W1jLoicfoqYpA9q1l

Trudne dzieje Pomnika Historii

W 1790 roku świątynia została spalona. W 1847 roku kościół został ponownie zniszczony przez pożar. W latach osiemdziesiątych XX wieku z powodu fatalnego stanu świątynia została zamknięta.

Cystersi ponownie objęli parafię w 1986 roku. Generalny remont i konserwacja zostały podjęte od 1987 dzięki wsparciu fundacji „Obiekt Zabytkowy Opactwo Cystersów w Sulejowie”.

22 października 2012 rozporządzeniem Prezydenta RP. kościół i klasztor Cystersów w Sulejowie wpisano na listę Pomników Historii.

Kościół Sulejów (1)