Oto szklane dziedzictwo Piotrkowa. Z Huty Hortensja szkło trafiało na stoły [ZDJĘCIA]

Huta wytwarzająca wyroby galanteryjne istniała w Piotrkowie Trybunalskim przez sto lat. Założona została w 1889 roku. Początkowo produkowała cylindry do lamp naftowych. Z czasem asortyment się poszerzał, a świetność Hortensja przeżywała w dwudziestoleciu międzywojennym. 

Najbardziej znane i nadal poszukiwane przez kolekcjonerów są wyroby Hortensji w stylu art déco. W latach 20. i 30. XX wieku fabryka wytwarzała eleganckie szkło dmuchane i prasowane. Z piotrkowskiej huty w świat trafiały wazony, popielniczki, cukiernice, karafki z kompletem kieliszków czy dzbanki ze szklankami, a także efektowne garnitury toaletowe. W Hortensji powstawała także tak zwana galanteria szklana wykańczana szlifem. 

Przykładowym wyrobem ze szkła prasowanego, wyprodukowanym w hucie Hortensja, jest wazon o numerze wzoru 430. Wykonany z grubego bezbarwnego szkła, ma masywną czworoboczną podstawę o łukowato ukształtowanych krawędziach i rozchylający się ku górze korpus o owalnym przekroju. Boki korpusu ujęte są dwoma grubymi, przypominającymi uchwyty, wyższymi szklanymi pasami. Powierzchnia wazonu pokryta jest skośnymi puklami. W górnej jego części cztery pukle łukami łączą lewy bok i górną krawędź wylewu, w dolnej – siedem krótkich pukli łączy podstawę i prawy bok z górnymi puklami. Górna krawędź wazonu zdobiona jest ząbkowaniem.

Szkoła prasowane na powtarzalną produkcję

Huta Szkła Gospodarczego Hortensja istniała w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1889–2004 . Produkowano tu wyroby ze szkła dmuchanego i szkła prasowanego. Stosowano szkło sodowo-potasowe uszlachetnione barem. 

Szkło prasowane zostało wynalezione w 1820 roku w Stanach Zjednoczonych i tam wprowadzone na szerszą skalę do produkcji. Metoda pozwalała wytwarzać niedrogie szklane naczynia.

Produkcja polegała na napełnieniu drewnianej lub metalowej formy rozgrzaną płynną masą szklaną, pobraną przez nabieracza z pieca szklarskiego, a następnie na kształtowaniu jej przez prasiarza za pomocą opuszczanego do wnętrza formy tłoka. Wtedy to jednocześnie naczynie zyskiwało nie tylko kształt, ale i dekorację, jeśli wewnętrzna strona formy pokryta była wyrzeźbionym wzorem.

Wytwarzanie szkła prasowanego były dużo prostsze od wydmuchiwania ręcznego i nie wymagało od hutników wysokich kwalifikacji i dużego nakładu pracy, a wykorzystywanie tych samych form umożliwiało seryjność produkcji.

Hutę opuszczały wyroby masywne, grubościenne, ale o kształtach oszczędnych, prostych, zgeometryzowanych. Takie też były ich dekoracje, kanciaste, geometryczne, często polegające na kontrastowym zestawieniu powierzchni matowych i przezroczystych.

Hortensja upaństowiona

W początkowych latach istnienia, przed I wojną światową, huta Hortensja produkowała szkło oświetleniowe oraz szklaną galanterię. W czasie wojny produkcja została ograniczona, a następnie wstrzymana. Po I wojnie światowej huta została rozbudowana – w 1921 r. zatrudniała już około 500 ro­botników. 

Produkowała eleganckie szkło dmuchane i prasowane w modnych formach stylu art déco. Styl ten pojawił się w latach dwudziestych XX wieku. Jego cechami charakterystycznymi były: operowanie najprostszymi środkami wyrazu, takimi jak: surowe, kubiczne formy, symetria, zmultiplikowane dekoracje, gra kolorów i płaszczyzn. Za swoje wyroby otrzymywała liczne nagrody międzynarodowe.

Właściciele huty Haeblerowie, sympatyzujący z hitlerowcami, opuścili Piotrków przed wybuchem II wojny światowej. W czasie wojny fabryka znajdowała się pod zarządem niemieckim. A po wojnie została upań­stwowiona.  

W latach 70. XX w. Hortensja zatrudniała ponad 2000 osób. Swoje wyroby eksportowała do około 120 krajów. Huta nie przetrwała zmian ustrojowych i gospodarczych i pod koniec lat 90. XX w. zakończyła działalność.