Co najmniej kilku królów Polski zostało obranych przez szlachtę zgromadzoną w Piotrkowie. W mieście odbywały się zjazdy elekcyjne szlachty polskiej, która powoływała na tron władcę Polski. Historia Piotrkowa nierozerwalnie związana jest z Trybunałem Koronnym, ale także z dynastią Jagiellonów, którzy by rządzić, musieli się jednak poddać wyrokowi poddanych.
W Piotrkowie Trybunalskim wybierano polskich królów. Odbywało się to zanim zanim nastały czasy wolnej elekcji w Rzeczypospolitej. Zjazdy elekcyjne w mieście odbywały się na podstawie przywileju szlacheckiego, który nadał szlachcie pierwszy z dynastii król Władysław Jagiełło.
Piotrków był miastem, w którym odbywały się królewskie elekcje po śmierci Jagiełły. To tu szlachta decydowała na zjazdach o sukcesji polskiego tronu w dobie dynastii Jagiellonów. Formalnie wybierano na królów potomków Władysława Jagiełły rządzących w XV i XVI wieku.
Prawo elekcyjne w Polsce
Prawo elekcji władcy Polski król Władysław Jagiełło zagwarantował szlachcie przywilejami z lat 1425-1433. Obietnica złożona rycerstwu, że będą mogli sami obrać króla została spełniona. Na tron powołany przez szlachtę został syn Jagiełły Władysław Warneńczyk.
Pierwsza elekcja odbyła się po śmierci króla Jagiełły w 1434 r. W ten sposób wprowadzono elekcję do praktyki politycznej. Zebrał się sejm walny, na który zjechali się dostojnicy, wchodzący w skład rady królestwa, posłowe poszczególnych ziem, należących do Królestwa, jak również w dużej liczbie szlachta oraz przedstawiciele miast. Dokonano wyboru małoletniego króla Władysława, potwierdzając zobowiązania poczynione ojcu.
Sejm elekcyjny w Piotrkowie zbierał się kilkukrotnie, a zwoływany był w okresach tak zwanego bezkrólewia po śmierci kolejnych władców Polski. Choć już wcześniej szlachta powoływała królów na tron, to przyjęcie systemu elekcyjności tronu w Polsce formalne nastąpiło w XV w. Piotrkowskie elekcje wyniosły na tron synów i wnuków króla Jagiełły.
Wyboru królów Polski w Piotrkowie dokonywała rada królestwa, a następnie zatwierdzał senat. Po uzyskaniu jednomyślności w głosowaniu, marszałek wielki koronny ogłaszał wybór szlachcie, która przez aklamację okrzykiem potwierdzała dokonanie wyboru.
Od 1501 r. obowiązywały przy wyborze króla normy zwyczajowe, spisane na podstawie praktyki elekcji z 1492 r., nazwane "Modus eligendi regis". Szlachta przybywała na sejmy osobiście, wywierając swoją obecnością wpływ na podejmowany wybór. Senat kilkakrotnie zapytywał zgromadzoną szlachtę o opinię co do osoby kandydata. Przedstawiciele szlachty poszczególnych ziem składali podpisy pod aktem elekcji, nadając jej ważność.
Elekcje królów w Piotrkowie
Sejm elekcyjny w Piotrkowie wyniósł na tron kilku władców. Wszyscy pochodzili z dynastii Jagiellońskiej. To synowie, a następnie wnukowie i prawnuk Władysława Jagiełły, którzy wstępowali na tron kolejno po sobie.
Pierwszy król Polski z Piotrkowa to Kazimierz Jagiellończyk. Sejm elekcyjny zebrał się w mieście po nagłej śmierci króla Władysława III Warneńczyka w bitwie pod Warną w 1444 roku.
Na sejmie w Piotrkowie dokonano elekcji króla Kazimierza, brata poległego Władysława i syna Jagiełły, wówczas wielkiego księcia litewskiego. Kazimierz Jagiellończyk nie był jedynym z kandydatów. Brani byli pod uwagę także Fryderyk II Żelazny, margrabia brandenburski oraz dwóch książąt mazowieckich Władysław i Bolesław.
W 1446 r. dokonano nawet wyboru na króla Polski księcia mazowieckiego Bolesława, który jednak ostatecznie się wycofał. Królem został Kazimierz Jagiellończyk wybrany w Piotrkowie 17 września 1446 r.
Do kolejnej elekcji w Piotrkowie doszło po śmierci Króla Kazimierza Jagiellończyka. W 1492 roku zwołano sejm elekcyjny, który dokonał wyboru króla Jana Olbrachta, syna zmarłego króla. Jan Olbracht także nie był jedynym kandydatem. Rozważano jeszcze wybór jego braci: Aleksandra oraz Zygmunta oraz księcia mazowieckiego Janusza II.
Następnym królem wybranym w Piotrkowie był kolejny wnuk Jagiełły - król Aleksander. Elekcja w 1501 roku zaowocowała zawarciem unii mielnickiej. Dokument został podpisany w Piotrkowie w październiku 1501 r., dlatego bywa nazywany unią piotrkowsko-mielnicką. Wśród postanowień unii znalazły się m.in.: postulat wspólnej elekcji władcy Polski i Litwy, wzajemnej pomocy wojskowej, ujednolicenie waluty, a także systemów miar i wag.
Ostatni Jagiellonowie wybrani w Piotrkowie
Także w Piotrkowie dokonano elekcji przedostatniego z dynastii Jagiellonów króla Zygmunta Starego. 8 grudnia 1506 r. w Piotrkowie wybrano brata poprzednich władców, będącego już wielkim księciem litewskim. Obrady elekcyjne rozpoczęto od uroczystej mszy świętej w kościele pw. św. Jakuba. Wszyscy elektorowie zebrali się w rezydencji królewskiej pod przewodnictwem prymasa Andrzeja Róży Borzyszkowskiego. Po potwierdzeniu wyboru przez szlachtę, udano się do kościoła farnego, gdzie odśpiewano uroczyste Te Deum Laudamus.
Do ostatniej elekcji w Piotrkowie doszło w grudniu 1529 roku. Obrano Zygmunta Augusta, syna Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Do elekcji doszło za życia władcy.
Po wymuszonej na szlachcie elekcji małoletniego syna królewskiego, król Zygmunt wydał dwie ustawy w 1530 i 1538 r., potwierdzając w nich elekcję jako instytucję prawnoustrojową. Król określił zasady, na których miała być ona być przeprowadzona. Ustawy przyznały prawo udziału w elekcji szlachcie, która z tytułu posiadanej nieruchomości wypełniała obowiązki wojskowe oraz mogła zjawić się na polu elekcyjnym.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.